آموزش کوک کردن سه تار به همراه ویدیوی آموزشی

برای نواختن ساز سه تار و همجنین تمرین کردن، باید ابتدا سازتان را کوک کنید. کوک درست در سه تار و البته سایر سازها بسیار مهم است، زیرا نواختن و تمرین کردن با ساز ناکوک نه تنها باعث پیشرفت شما نخواهد شد، بلکه باعث می شود حساسیت گوش شما که از اصلی ترین ارکان نوازندگی صحیح است نیز از بین برود. در این مقاله روش های کوک کردن سه تار، مبنا و کوک های رایج بین نوازندگان سه تار را بطور کامل بررسی خواهیم کرد.

کوک سه تار

همانطور که می دانید ساز سه تار، درواقع چهار سیم دارد، و دو سیم اول و دوم هرکدام بطور جداگانه، و سیم سوم و چهارم مشترکا و یکسان کوک می شوند.

برای اغلب سازهای ایرانی، همچون تار و سه تار، مبنای کوک یکتا و مشخصی وجود ندارد، بلکه نوازندگان و موسیقیدانان برحسب سلیقه ی شخصی خود و نیاز قطعه ی موردنظر، ساز را با تغییرات مختصری کوک می کنند. طبیعتا این روش کوک کردن، برای هنرجویان تازه کار و مبتدی کمی پیچیده و گیج کننده بنظر می رسد، اما با کمی تمرین و صبر، متوجه می شوند که این نوع کوک باعث تنوع در صدادهی و رنگ آمیزی صوتی سازها نیز می شود.

برای نمونه، مرسوم است که سیم اول سه تار اغلب اوقات روی نت Do کوک شود، با اینحال اساتید زیادی با تغییر این کوک، سیم اول را بر نت های مختلفی مثل La یا Si نیز کوک کرده و می کنند. در این بین فقط سلیقه ی شخصی نوازنده و فیزیک صوتی صدای او تعیین کننده خواهد بود.با در نظر گرفتن این موضوع در ادامه کوک سه تار را بررسی خواهیم کرد.

همانطور که در بالا اشاره شد، سیم اول را به نام سیم Do می شناسند، با اینحال برای سازهایی مثل سه تار می توانیم کمی این سیم را شل تر کنیم و روی نت هایی مثل Si و یا Si بمل و یا حتی La نیز کوک کنیم. در این مقاله کوک پیشنهادی ما برای سیم اول، نت Si است. دلیل این پیشنهاد بجز موضوع سلیقه، این است که باتوجه به مسلط نبودن هنرجویان به نحوه ی کوک و ضخامت سیم های سه تار، کوک کردن سیم اول روی نت دو یا نت های بالاتر ممکن است باعث پاره شدن سیم بشود و کوک روی نت سی می تواند تا حدی از این اتفاق جلوگیری کند.

بعد از کوک کردن سیم اول بر روی نت Si، تیونر را روشن کرده و بر روی سیم اول مضراب می زنیم. علامت هاي نشان دهنده ي روي تيونر نشاندهنده نت هاي موسيقي مي باشند. در ابتدا ممكن است اين حروف برايتان نا آشنا باشد در جدول زير حروف دستگاه تيونر و نت معادل آن را براي شناخت بهتر قرار خوهيم داد.

همانطور كه اشاره شد سيم اول را بروي نت   Si  كوك مي نماييم. يعني پس از نواختن مضراب بروي سيم اول سه تار، طبق جدول فوق دستگاه مترونوم مي بايست نت B را نشان دهد. درصورت چرخاندن بيش از حد گوشي ساز با سفت شدن بيش از حد آن، امكان پاره شدن آن بسيار مي گردد. توصيه مي گردد با وجود آشنايي نداشتن به نحوه كوك در ابتدا، پس از هربار چرخاندن گوشي به آرامي به سيم نواخته و با دستگاه نت مورد نظر را چك نماييد تا به نت مورد نظر برسيد. همانطور كه گفته شد سيم هاي سه تار معمولا بالارفتن كوك را تا حدود نت هاي DO , Re  تحمل مي نمايند و سپس پاره خواهند شد.

پس از كوك نمودن سيم اول نوبت سيم دوم مي رسد. سيم دوم نيز به نام سيم سل Sol شناخته مي شود كه به دليل اينكه سيم اول نيم پرده پايين تر از نت دو يعني بروي نت سي كوك گشته است، سيم دوم را نيز به جاي سل نيم پرده پايين تر مي آوريم. بدين ترتيب سيم دوم با توجه به علامت هاي مترونوم و بر طبق  جدول بالا بروي F (ديز)  كوك مي گردد.

در دروس اوليه و مراحل ابتدايي نوازندگي دوسيم سوم و چهارم را كه به سيم هاي بم نيز معروف مي باشند يكسان و مانند سيم اول كوك مي نماييم. يعني طبق توضيحات فوق در صورتيكه سيم اول بروي نت سي و حرف B بروي مترونوم كوك گرديده است دو سيم سوم و چهارم را نيز طبق سيم اول بروي همان نت سي و با ترتيب توضيح داده شده كوك مي نماييم.

نکات قابل توجه برای کوک کردن سه تار

  • وظیفه ی تنظیم ساز یه عهده ی گوشی های سه تار است. برای کوک کردت هر سیم، آن سیم را دنبال کنید تا به گوشی مخصوص همان سیم برسید. چرخاندن گوشی اشتباه در خیلی از موارد باعث پاره شدن سیم می شود.
  • توجه کنید که با پیچاندن گوشی سه تار به سمت راست، سیم سفت تر می شود و کوک هم بیشتر می شود. بنابراین برای کم کردن کوک و داشتن نت های پایین تر گوشی را به سمت چپ می چرخانیم.
  • گوشی ها را بطور ناگهانی نپیچانید. اگر گوشی توانایی نگهداشتن کوک را نداشته باشد، اصطلاحا گفته می شود  که ساز کوک خالی می کند. برای حل کردن این مسئله، سیم را خیلی آرام شل کرده و بدون اینکه سیم را جدا کنیم، گوشی را تا نصف از حفره خارج کرده و دوباره با کمی فشار سر جای خود قرار می دهیم و محکم می کنیم. سپس ساز را کوک می کنیم. اگر باز هم همین مشکل پیش آمد، باید ساز را برای تعمیر پیش یک تعمیرکار ببرید.
  • برای کوک بهتر، گوشی ها را با صبر و دقت زیاد در شعاع کوچکی بچرخانید، بعد از هربار چرخاندن، حدود دو ثانیه صبر کنید تا سیم ثابت شود، و سپس با مضراب زدن کوک سیم را چک کنید.

ویدیوی آموزش کامل کوک سه تار توسط استاد طینوش بهرامی

 

 

افزودن دیدگاه جدید