آموزش نحوه نت خوانی سه تار بصورت تصویری

مقدمه

نت خوانی، در آموزش موسیقی از اهمیت زیادی برخوردار است، زیرا یکی از دشوارترین مراحل هنرجویانی که در ابتدای مسیر آموزش موسیقی هستند، نت خوانی است. "نت"، الفبای موسیقی است؛ پس برای یادگیری، خواندن و نوشتن هر زبانی، باید ابتدا الفبای آن زبان را آموخت. در ادامه‌ی این مقاله، با نت خوانیِ ساز سه تار، آشنا خواهیم شد.

در صورت تمایل به آموزش نت خوانی موسیقی، می‌توانید کتاب "آموزش نت نویسی و نت خوانی موسیقی" را دانلود کرده و به صورت کاملاً حرفه‌ای، نت خوانی را بیاموزید. این کتاب به صورت گام به گام و به زبانی ساده، شما را با الفبای موسیقی آشنا کرده و تئوری موسیقی را به علاقه مندان عزیزِ یادگیری این هنر، می‌آموزد.

۱. آشنایی با نت‌های موسیقی

در ساز سه تار، هفت عدد نت، به اشکال زیر وجود دارند که از سمت چپ به راست خوانده می‌شوند:

سی    لا      سُل       فا         می     رِ        دو

Do      re      mi      fa      sol      la      si

C       D        E         f          G      A       B

هر نت موسیقی، در حالت “تیز یا زیر” (دییِز یا شارپ) (Sharp) خوانده شده و با علامت ” ♯ “ نمایش داده می‌شود. مثال: ♯F فا دییِز.

هر نت موسیقی، در حالت “بم”: بِمُل یا فِلَت (Flat) خوانده می‌شود و با علامت ” ♭ “ نمایش داده می‌شود. مثال: ♭F (فا بِمُل

۲. آشنایی با پنج خط حامل

در خصوص نت‌های موسیقی، وقتی علائم و نشانه‌ها معنا پیدا می‌کنند که روی ۵ خط موازی، با فواصل یکسان قرار می‌گیرند. این خطوط در تمام صفحات موسیقی، در چندین ردیف پشت سر هم و با فواصل یکسان امتداد پیدا کرده‌اند. خطوط حامل، نت‌های موسیقی را، در روی و بین خود حمل می‌کند. از این رو به آنها خطوط حامل گفته می‌شود.

۳. کلید موسیقی (Clef)

اولین علامتی که روی خطوط حامل نوشته یا کشیده می‌شود، “کلید” است. این کلید به شما می‌گوید که، خطوط و فواصلی که بر روی خطوط حامل قرار دارند برابر با چه نت‌هایی هستند.

کلید سُل (کلید تریبل)

دلیل نام گذاری کلید سل، این است که به دور خط نت سُل (G)، یک دایره می‌کشد. از این کلید برای نوشتن نت‌های موسیقی اکثر صداها و آواهای موسیقی مانند سوپرانو (Soprano)، متزو سوپرانو (Mezzo-Soprano)، آلتو (alto) و تنور (Tenor)، سازهای چوبی-بادی (مانند فلوت، کلارینت و …)، سازهای زهی (مانند ویالون و گیتار) و سازهای برنجی (مانند ساکسیفون و ترومپت) استفاده می‌شود. همچنین با تمام نت‌های قابل نواختن با دست راست روی پیانو نیز مطابقت دارد.

نت‌هایی که بر روی خطوط حامل در “کلید سُل” نواخته می‌شوند، به ترتیب از پایین به بالا عبارتند از: E، G، B، D و F؛ و نت‌های بین خطوط نیز به ترتیب از پایین به بالا، F، A، C و E هستند.

کلید فا (کلید بأس)

دلیل نام گذاری کلید فا این است که خط حامل نت فا (F) را با قرار دادن دو نقطه در دو طرف این خط معین می‌کند. از کلید فا برای نوشتن نت‌های موسیقی سازهای با تن صدای بم یا پایین (مانند بأس، باسون)، سازهای برنجی (مانند ترومبون، توبا) و سازهایی دیگری مانند ویالون سل، یوفونیوم، باریتوم استفاده می‌شود. همچنین قطعات پیانو برای دست چپ نیز معمولاً در کلید فا (F) نوشته می‌شوند.

نت‌هایی که بر روی خطوط حامل در “کلید فا” نواخته می‌شوند، به ترتیب از پایین به بالا عبارتن از: G، B، D، F و A؛ و نت‌های بین خطوط نیز به ترتیب از پایین به بالا، A، C، E و G هستند.

۴. مایه نما (Key Signature)

در سمت راست کلید سل یا فا، قبل از شروع شدن نت‌ها، به وسیله‌ی علائم ♯ و ♭، زیر و بمی نت‌ها مشخص می‌شود. این مجموعه علائم، مایه نما نام دارند و در واقع مایه یا تن موسیقی ما را مشخص می‌کنند.

وجود علامت بِمُل (♭) در کنار کلید سل یا کلید فا، به این معنی است که تمامی نت‌ها روی آن خط یا بین این خطوط، باید به صورت بمل (♭)، نیم گام یا نیم پرده به پایین نواخته شوند. بنابرین اگر علامت ♭ در کنار کلید، روی خطی از خطوط حامل قرار بگیرد که مطابق با نت B باشد، تمامی نت‌های B تا انتها باید به صورت “بِمُل” یا B♭ نواخته شوند که در میانه نت B (سی) و نت A (لا) قرار دارد.

علامت دییِز (♯) در کنار کلید سل یا کلید فا، به این معنی است که تمامی نت‌ها روی آن خط یا بین این خطوط، باید به صورت بمل (♯) نیم گام یا نیم پرده به بالا نواخته شوند.

اگر مایه نما مشخص کند که به عنوان مثال، نت سی (B) تا انتها باید به صورت “بِمُل” نواخته شود، یک علامت (♮) پیش از نت B تعیین می‌کند که این نت خاص و دیگر نت‌های B در آن میزان، باید به جای B♭ به صورت B نواخته شوند.

۵. میزان نما (Time Signature)

در سمت راست “مایه نما” (در صورت وجود) “میزان نما” قرار دارد. میزان نما به طور ثابت، از دو عدد تشکیل شده و شبیه به یک کسر می‌باشد. ممکن است تا انتهای یک قطعه موسیقی، ثابت بماند و یا ممکن است در فواصل زمانی مختلف، تغییر کند.

عدد بالا: میزان ضرب در هر “میزان” را مشخص می‌کند. برای مثال اگر میزان نما ¾ باشد، به این معنی است که در هر میزان، ۳ ضرب وجود دارد.

نکته: “میزان” توسط خطوطِ عمود بر خطوط حامل، مشخص می‌شود. به این خطوط، خط میزان می گویند.

عدد پایین: نت یک ضربی را مشخص می‌کند. این عدد معمولاً ۴ است و بدان معناست که هر “نت سیاه یا ¼ ” (گام بعدی را بخوانید)، معادل یک ضرب است. همچنین اگر ۲ باشد، در آن هر “نت سفید یا ½ “، معادل یک ضرب است و اگر ۸ باشد، هر نت چنگ یا ۸/۱ معادل یک ضرب است.

۶. با توجه به میزان نما، نت‌ها را بنوازید و به موقع سکوت کنید.

حال می‌توانید تمامی نت‌ها را روی خطوط حامل بخوانید و کلید، “مایه نما” و “میزان نمای” هر قطعه موسیقی را تشخیص دهید، اما هنوز معنای علائم مختلفی را که روی خطوط و لا به لای خطوط قرار می‌گیرند را نمی‌دانید. برای شکل گیری یک قطعه موسیقی، صدای هر نت موسیقی در هر میزان، باید به اندازه معینی ادامه پیدا کند؛ و همچنین در لا به لای این نت‌ها، باید در فواصل زمانی معینی، سکوت وجود داشته باشد. سکوت یعنی در این فواصل، هیچ نتی نواخته نشود. علائم گوناگونی برای نشان دادن مدت زمان کشش نت و سکوت‌ها وجود دارد که در ادامه، به بحث در مورد آنها خواهیم پرداخت.

  • نت گرد یا نت کامل: به شکل دایره‌ای در بین خطوط حامل قرار می‌گیرد و در میزان ۴/۴ به اندازه ۴ ضرب ادامه پیدا می‌کند یا کشیده می‌شود. نت گرد برای دیگر نت‌ها واحد مبنایی است؛ به این معنی که میزان کشش دیگر نت‌ها نسبت به این نت سنجیده می‌شود.
  • سکوت گرد یا سکوت کامل: یک مستطیل سیاه رنگ است که از خط حامل دوم به پایین آویزان شده. از لحاظ ارزش زمانی، معادل با یک نت گرد است. هرچند که در موقعیت‌هایی به معنای سکوت در کل میزان است؛ حتی اگر نت گرد به معنای این میزان کشش نباشد. برای مثال در میزان ¾ نت گرد نمی‌تواند استفاده شود، چون برای یک میزان، بزرگ است و در آن نمی‌گنجد. با این وجود، سکوت گرد (سکوت کامل) گاهی برای نشان دادن سکوت در کل میزان مورد استفاده قرار می‌گیرد.
  • نت سفید یا نت ½: از لحاظ ارزش زمانی، ½ نت گرد محسوب می‌شود. نت سفید به صورت یک دایره و یک خط راست در خطوط حامل قرار می‌گیرد. این خط راست می‌تواند در سمت راست به سوی بالا یا در سمت چپ به سوی پایین کشیده شود. در یک میزان ۴/۴، صدای نت سفید به اندازه ۲ ضرب ادامه پیدا می‌کند.
  • سکوت سفید: یک مستطیل سیاه رنگ که روی خط حامل سوم به سمت بالا می‌نشیند و ارزش زمانی‌اش به اندازه نت سفید می‌باشد.
  • نت سیاه یا نت ¼: از لحاظ ارزش زمانی، ¼ نت گرد محسوب می‌شود. یک دایره سیاه رنگ تو پر است که یک خط مستقیم از یک سمت آن به پایین کشیده شده است. در یک میزان ۴/۴، صدای نت سیاه معادل ۱ ضرب می‌باشد.
  • سکوت سیاه یا ½: یک علامت و طرح منحصر به فرد شبیه به یک پرنده دارد به یک سو به پرواز در آمده است. گاهی این علامت به شکل آینه تصویر “سکوت چنگ” نشان داده می‌شود.
  • نت چنگ: از لحاظ ارزش زمانی، ۸/۱ نت گرد محسوب می‌شود. در یک میزان ۴/۴، صدای نت سیاه معادل ½ ضرب خواهد بود. نت چنگ شبیه به نت سیاه است، تنها در انتهای آن، یک دم یا یک پرچم وجود دارد که به سمت خطوط حامل خمیده می‌شود.
  • نکته: دو نت چنگ یا بیشتر، به وسیله یک خط افقی از پایین یا از بالا، به یکدیگر اتصال داده می‌شوند.
  • سکوت چنگ: یک خط اریب که در انتهایش چیزی شبیه به پرچم به سمت چپ و مابین خطوط حامل دوم و سوم کشیده شده است. ارزش زمانی سکوت چنگ معادل نت چنگ است.
  • نت دولا چنگ: ارزش زمانی این نت ۱۶/۱ یک نت گرد است و در یک میزان ۴/۴ صدای نت دولاچنگ معادل ¼ خواهد بود. نت دولاچنگ شبیه به نت چنگ است، با این تفاوت که در انتهای آن دو پرچم وجود دارد.
  • نکته: نت‌های دولاچنگ با دو خط افقی موازی به یکدیگر اتصال داده می‌شوند.
  • سکوت دولاچنگ: شبیه به سکوت چنگ است، تنها با این تفاوت که یک پرچم دیگر در زیر پرچم اول و مابین خطوط حامل سوم و چهارم دارد. ارزش زمانی سکوت دولاچنگ، معادل یک نت دولاچنگ است.

وقتی یک نقطه در کنار یک نت یا یک سکوت قرار می‌گیرد، باید به اندازه نصف ارزش زمانی آن نت، به آن اضافه شده و سپس نواخته شود.

برای مثال: یک نقطه در کنار نت سفید، به این معنی است که آن نت باید به اندازه ۳/۲ یک نت سفید معمولی ادامه پیدا کند. از آنجایی که یک نت سفید در میزان ۴/۴ معادل دو ضرب می‌باشد، پس با یک نقطه در کنارش این نت باید ۳ ضرب ادامه پیدا کند.

نت‌ها و سکوت‌هایی با زمان‌های کوتاهتر وجود دارند، از همان الگوی نت‌های چنگ و دولا چنگ پیروی می‌کنند.

۷. دقت در نحوه نواختن نت‌ها

نواخته شدن دو یا چند نت به طور همزمان “کورد” یا “آکورد” نام دارد. برای نشان دادن یک کورد، نت‌ها روی یک دیگر و به صورت ستونی، روی خطوط حامل نشان داده می‌شوند. آکوردها تنها در سازهای پولیفونیک (توانایی نواختن چند نت به صورت مستقل یا همزمان) مانند گیتار و پیانو امکان نواخته شدن دارند.

اگر دو نت به وسیله یک کمان به یکدیگر متصل شده باشند، این کمان، خط اتحاد یا خط اتصال نام دارد. خط اتحاد تنها بین نت‌های همنام (از لحاظ آوایی و نه ارزش زمانی) قرار می‌گیرد و به این معنی است که ارزش زمانی دو نت باید با یکدیگر جمع شود. خط اتحاد در جاهایی کاربرد دارد که بخواهیم در یک فاصله زمانی که صدای یک یا چند نت ادامه پیدا می‌کند، نت‌های دیگری نیز به آن بیفزاییم. خط اتصال بین نت‌های همنام و غیر همنام کشیده می‌شود و به این معنی است که نت‌ها باید به صورت متصل و بدون وقفه، نواخته شوند.

اگر یک نقطه در بالا یا در زیر یک نت وجود داشت، بدین معناست که خواندن یا نواختن این نت‌ها باید با یک سکوت کوتاه یا یک وقفه همراه باشد. به طوری که مجموعه این نت‌ها، به صورت ناپیوسته و منقطع نواخته خواهد شد. به اینگونه نواخته شدن نت‌ها “استاکاتو” گفته می‌شود.

معرفی نرم افزار

برای علاقمندان به یادگیری موسیقی، یک برنامه جدید اندرویدی با نام نرم افزار آموزش نت خوانی سه تار، طراحی و ساخته شده که قابل نصب بر روی گوشی‌های اندرویدی می‌باشد. حجم که این برنامه حدود ۱۰٫۸ مگابایت است. در این برنامه، با نشان دادن شکل هر نت، باید نام صحیح آن را انتخاب کنید و در مراحل بعدی، چند نمونه از کلیات اصلی نت خوانی و نت نویسی، آموزش داده می‌شود. در صورت تمایل به دانلود این برنامه، می‌توانید روی لینک زیر کلیک نمایید.

لینک دانلود برنامه آموزش نت خوانی سه تار

تصاویر زیر، محیط کار برنامه‌ی آموزش نت خوانی سه تار را نمایش می‌دهد.

نت خوانی سه تار

حتما می دانید که ساز سه تار، دارای ۴ سیم است. کوک اصلی سه تار به این شکل است: سیم اول "سیم دو"، سیم دوم "سیم سل" و سیم های سوم و چهارم یا سیم های که بشکل جفتی هستند "دو - دو" هستند. کوک های دیگری هم برای سه تار وجود دارد، اما کوک اصلی سه تار که ما در این مقاله آن را مبنا قرار می دهیم، همین کوک "دو - سل - دو - دو" است و برای پیچیده نشدن موضوع به سایر کوک ها نمی پردازیم. اما با تسلط بر همین کوک، قادر خواهید بود کوک های دیگر را نیز به سادگی فرا بگیرید. در جدول پایین، نام پرده ها، از قسمت بالای دسته تا پایین آن مشخص شده است. البته در نظر بگیرید که این جدول تنها محل پرده ها بر روی سیم اول و دوم را نشان می دهد. پرده بر روی سیم های بم، کاملا مشابه سیم اول است. با نگاه کردن به این جدول می توانید نام تمامی پرده ها به همراه جایگاه آنها بر سیم های مختلف سه تار را مشاهده کنید.

^عکس از سایت نت به نت برداشته شده است^

نام پرده ها روی سیم اول سه تار

در ابتدای این مطلب با نت ها و علائم تغییر دهنده تا حدودی آشنا شدید. حال باتوجه به آموخته هایتان، به این سوال پاسخ دهید: هنگامی که سیم اول ما نت "دو" باشد، نت بعد از آن چه نتی خواهد بود؟ بله پاسخ، نت "ر" است. بنابراین پرده اول بعد از شیطانک، " ر کرن" خواهد بود. علاوه بر این، تعداد پیچیدن هر پرده دور دسته ی ساز نیز در عکس درج شده است، یا به اصطلاح چندلا بودن هر پرده.

نام پرده ها روی سیم دوم سه تار

آنچنان که می دانید، سیم دوم سه تار، به شکل دست باز صدای "سل" می دهد. نتی که پس از سل می آید، نت لا است، بنابراین پرده اول بعد از شیطانک نت "لا کرن" است. اسم و جایگاه پرده ها روی سیم دوم به ترتیب در جدول پایین آمده است، همینطور مقداری که هر پرده دور دسته ساز پیچیده شده است نیز مشخص شده است.

 

افزودن دیدگاه جدید